สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี
Academic Resources and Information Technology Center (ARITC)
Thepsatri Rajabhat University

ประวัติ-สภาพทั่วไป

ตราประจำจังหวัด

slop

ตราประจำจังหวัด เป็นรูปพระนารายณ์ประทับยืนบนแท่นหน้าพระปรางค์สามยอด 
     ความหมาย : เพื่อเป็นการเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ที่ทรงสถาปนาลพบุรี เป็นเมืองหลวง เมื่อ พ.ศ. 2208 และสร้างความเจริญรุ่งเรืองให้กับแผ่นดินลพบุรี นับอเนกอนันต์ ส่วนรูปพระปรางค์สามยอดนั้นเป็นโบราณสถานที่ถือเป็นสัญลักษณ์เมืองลพบุรี

สัญลักษณ์ประจำจังหวัด

prang1

คำขวัญประจำจังหวัดลพบุรี

วังนารายณ์คู่บ้าน     ศาลพระกาฬคู่เมือง     ปรางค์สามยอดลือเลื่อง      เมืองแห่ง ดินสอพอง     เขื่อนป่าสักชลสิทธิ์เกริกก้อง      แผ่นดินทองสมเด็จพระนารายณ์

ความหมาย : เป็นคำขวัญที่แสดงให้ทราบสถานที่สำคัญ ที่เป็นโบราณสถานที่สำคัญที่เด่นของ จังหวัดลพบุรี ได้แก่ พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ศาลพระกาฬ พระปรางค์สามยอด เป็นจังหวัดที่มีการทำ ดินสอพองมาตั้งแต่โบราณ และเป็นดินสอพองที่ดีที่สุดในเมืองไทย เป็นเมืองที่มีความเจริญรุ่งเรือมากที่สุดในทุกด้านหรือที่เรียกว่ายุคทอง คือในช่วงรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช

ต้นไม้ประจำจังหวัดลพบุรี

pikul

พิกุล  ( Bullet Wood) ชื่อวิทยาศาสตร์ Mimusops elengi Linn. 
     ชื่ออื่น กุน  แก้ว และซางดง 
     ลักษณะ เป็นไม้ยืนต้นสูง 10-20 เมตร เรือนยอดแน่นทึบ เปลือกสีเทาอมน้ำตาล ใบเดี่ยวเรียงสลับ แผ่นใบรูปไข่แกมรูปหอก กว้าง 2-5 เซนติเมตร ยาว 5-10 เซนติเมตร ปลายเรียว มีดอกสีขาวปนเหลือง กลิ่นหอม ออกดอกตามง่ามใบ ออกดอกตลอดปี ผลรูปไข่ปลายแหลม กว้างประมาณ 1.8 เซนติเมตร ยาว 3 เซนติเมตร ผลสุกสีแสด เนื้อในผลสีเหลือง รสหวาน มี 1 เมล็ด ปลูกเป็นไม้ประดับและให้ร่มเงา ขยายพันธุ์โดยใช้เมล็ด

แผนที่จังหวัดลพบุรี

mlop1

ความเป็นมาของจังหวัดลพบุรี 

     ลพบุรีเป็นเมืองที่มีประวัติศาสตร์อันยาวนานเพราะปรากฏร่องรอยการอยู่อาศัยของมนุษย์ติดต่อกันนานนับแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ ไม่น้อยกว่า 3,000-4,000 ปีมาแล้ว จากการค้นพบหลักฐานทางโบราณคดีจำนวนมาก และมีหลักฐานเอกสาร จารึกกล่าวถึงเมืองลพบุรี อยู่หลายประการเช่นในพุทธศตวรรษที่ 11-15 มีหลักฐานคือพงศาวดารเหนือกล่าวถึงพระยากาฬวรรรณดิศได้ให้พราหมณ์ยกพลมาสร้างเมืองละโว้ตั้งแต่ พ.ศ.1002 นอกจากนี้ยังมีตำนานชินกาลมาลีปกรณ์กล่าวถึงการสร้างเมืองหริภุญไชยใน พ.ศ.1204 ต่อมาอีก 2 ปี คือ พ.ศ.1206 ได้ส่งทูตล่องลำน้ำปิงไปเมืองลวปุระทูลขอเชื้อสายกษัตริย์ลวปุระให้ไปปกครอง กษัตริย์ลวปุระจึงได้พระราชทานพระนางจามเทวี พระราชธิดา ให้ไปครองเมืองหริภุญไชย ชื่อเมืองลวปุระในตำนานชินกาลมาลีปกรณ์เป็นที่ยอมรับว่าคือเมืองลพบุรีในปัจจุบัน จึงสรุปได้ว่าลพบุรีคงเป็นเมืองสำคัญเมืองหนึ่ง แว่นแคว้นอื่นจึงได้ยอมรับและขอเชื้อสายไปปกครอง
     ในระยะราวพุทธศตวรรษที่ 16-18 ละโว้หรือลพบุรีตกอยู่ภายใต้อำนาจทางการของอาณาจักรกัมพูชาเป็นครั้งคราวปลายพุทธศตวรรษที่18 เกิดความอ่อนแอในอาณาจักรกัมพูชาทำให้รัฐต่างๆ ที่เคยอยู่ใต้อำนาจปลีกตัวเป็นอิสระ รวมทั้งละโว้ด้วย ในราวพุทธศตวรรษที่ 19 ปรากฏหลักฐานว่าเมืองลพบุรี น่าจะเป็นเมืองที่พระเจ้าอู่ทองเคยครองราชย์มาก่อนที่จะย้ายไปสถาปนาอาณาจักรอยุธยา และในสมัย กรุงศรีอยุธยานี้เองที่ลพบุรีเจริญรุ่งเรืองที่สุด เพราะสมเด็จพระนารายณ์มหาราช (ครองราชย์ พ.ศ.2199-2231) ได้สถาปนาลพบุรีเป็นราชธานีที่สอง หลังแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราชแล้วลพบุรีขาดความสำคัญลงมากจนกระทั่งถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 4 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ได้โปรดสถาปนาเมืองลพบุรีเป็นที่ประทับอีกแห่งหนึ่งจึงเห็นได้ว่าเมืองลพบุรีมีความสำคัญติดต่อกันมา ยาวนานนับพันปี

  • สภาพทั่วไปของจังหวัดลพบุรี 
    1. สภาพทางภูมิศาสตร์ 
         1.1 ที่ตั้งและอาณาเขต   จังหวัดลพบุรีตั้งอยู่ในภาคกลางของประเทศไทย ระหว่างเส้นรุ้งที่ 47 องศา 37 ลิปดาเหนือ และเส้นแวงที่ 100 องศา 25 ลิปดาตะวันออก อยู่ห่างจากรุงเทพมหานครไปทางเหนือตามเส้นทางหลวงหมายเลข 1 ถนนพหลโยธิน ประมาณ 155 กิโลเมตร หรือทางรถไฟสายเหนือประมาณ 133 กิโลเมตร มี พื้นที่ 6,586.67 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 4,116,668 ไร่ มีอาณาเขตติดต่อกับจังหวัดต่าง ๆ 8 จังหวัด ดังนี้
               -ทิศเหนือติดต่อกับเพชรบูรณ์และนครสวรรค์
               -ทิศใต้ติดต่อกับพระนครศรีอยุธยาและสระบุรี
               -ทิศตะวันออกติดต่อกับนครราชสีมาและชัยภูมิ
               -ทิศตะวันตกติดต่อกับสิงห์บุรีและอ่างทอง
         1.2 ลักษณะภูมิประเทศ  ภูมิประเทศของจังหวัดลพบุรี แบ่งออกเป็น 2 ส่วนใหญ่ ๆ คือ
               (1) ที่ราบลุ่ม มีพื้นที่ 1,170 ตารางกิโลเมตร เป็นพื้นที่ของอำเภอท่าวุ้งทั้งหมด ตอนกล และตะวันตกของอำเภอเมืองลพบุรี ตอนกลางและตะวันตกเฉียงใต้ของอำเภอโคกสำโรง และส่วนใหญ่ของอำเภอบ้านหมี่ พื้นที่ราบตอนกลางของอำเภอเมืองลพบุรี บริเวณหมู่บ้านสะพานอิฐ และหมู่บ้านหินสองก้อนจะมีดินสีขาวที่สามารถนำมาทำดินสอพองได้ และดินสอพองของจังหวัดลพบุรีได้ชื่อว่าเป็นดินสอพองที่ดี ที่สุดของเมืองไทย
               (2) ที่ราบสลับเนินเขาและภูเขา มีเนื้อที่ 4,816.67 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ด้านตะวันออกของอำเภอเมืองลพบุรี ทิศตะวันตกเฉียงเหนือของอำเภอบ้านหมี่บางส่วน ทิศตะวันตกเฉียงเหนือและตะวันออกของอำเภอโคกสำโรงและอำเภอท่าหลวง
         1.3 ลักษณะภูมิอากาศ
               สภาพโดยทั่วไปมีภูมิอากาศแบบร้อนชื้น อยู่ภายใต้อิทธิพลของลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้และลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ และยังได้รับอิทธิพลจากพายุดีเปรสชั่นและพายุใต้ฝุ่นอีกด้วยโดยเฉพาะในช่วงเดือนสิงหาคมถึงเดือนกันยายน มีอุณหภูมิเฉลี่ย 28.3 องศาเซลเซียส มีปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยปีละประมาณ 1,147.6 มิลลิลิตร สำหรับมีฤดูกาลต่างๆ มี 3 ฤดู คือ
               ฤดูร้อน ระหว่างเดือน มีนาคม-พฤษภาคม อากาศจะร้อน และแห้งแล้ง
               ฤดูฝน ระหว่างเดือนมิถุนายน-ตุลาคม อากาศจะชุ่มชื้นในเดือนกันยายน
               ฤดูหนาว ระหว่างเดือนพฤศจิกายน-กุมภาพันธ์ อากาศจะหนาวเย็นสลับกับอากาศร้อน

    2. ประชากร 
         ประชากรของจังหวัดลพบุรีส่วนใหญ่เป็นชาวไทยภาคกลาง และมีชนเชื้อสายจีนปะปนอยู่ทั่วไป นอกจากนี้ยังมีชนเชื้อสายลาว ลาวพวน ส่วนใหญ่อยู่ในท้องที่อำเภอบ้านหมี่ ชนเชื้อสายมอญอาศัยอยู่ในเขตท้องที่ตำบลบางขันหมาก อำเภอเมืองลพบุรี ซึ่งชนเชื้อสายต่างๆ นี้ยังคงรักษาวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียม ประเพณี ภาษาพูดที่เป็นเอกลักษณ์ของตนเอง แต่ก็สามารถปรับตัวให้เข้ากับประชากรส่วนใหญ่ได้ดี 
         จังหวัดลพบุรีมีประชากร รวมทั้งสิ้น 839,397 คน เป็นชาย 421,004 คน หญิง 418,393 คน ความหนาแน่นของประชากรเฉลี่ยทั้งจังหวัดประมาณ 126 คนต่อตารางกิโลเมตร โดยอำเภอที่มีความหนาแน่นของประชากรมากที่สุดคือ อำเภอเมืองลพบุรี จำนวน 439 คนต่อ ตารางกิโลเมตร และอำเภอที่มีความหนาแน่นของประชากรน้อยที่สุดคือ อำเภอท่าหลวง ประมาณ 52 คนต่อตารางกิโลเมตร และมีประชากรในเขตอำเภอต่าง ๆ ดังนี้

อำเภอ
จำนวนประชากร (คน)
ชาย
หญิง
รวม
เมืองลพบุรี
158,273
146,327
304,600
โคกสำโรง
42,745
43,328
86,073
ชัยบาดาล
51,924
53,574
105,498
ท่าวุ้ง
26,040
28,405
54,445
บ้านหมี่
38,633
41,384
80,017
พัฒนานิคม
31,257
32,006
63,263
ท่าหลวง
15,899
16,071
31,970
สระโบสถ์
14,248
14,688
28,936
โคกเจริญ
12,220
12,111
24,331
ลำสนธิ
12,523
12,626
25,149
หนองม่วง
17,242
17,873
35,115
รวม
421,004
418,393
839,397



  • 3. เขตการปกครอง 
         จังหวัดลพบุรีแบ่งเขตการปกครองเป็น 11 อำเภอ คือ อำเภอเมืองลพบุรี อำเภอโคกสำโรง อำเภอชัยบาดาล อำเภอท่าวุ้ง อำเภอบ้านหมี่ อำเภอพัฒนานิคม อำเภอท่าหลวง อำเภอสระโบสถ์ อำเภอโคกเจริญ อำเภอลำสนธิ และอำเภอหนองม่วง
  • จังหวัดลพบุรี แบ่งการปกครองออกเป็น 11 อำเภอ 122 ตำบล 1,126 หมู่บ้าน 1 องค์การบริหารส่วนจังหวัด 13 เทศบาล(2 เทศบาลเมือง 11 เทศบาลตำบล) และ 112 องค์การบริหารส่วนตำบล

    อำเภอ
    พื้นที่ (ตร.กม.)
    ตำบล
    หมู่บ้าน
    เทศบาล
    อบจ.
    อบต.
    ห่างจากจังหวัด (กม.)
    1. เมืองลพบุรี
    565.613
    24
    219
    3
    1
    19
    0.3
    2. โคกสำโรง
    982.456
    13
    137
    1
    -
    13
    35
    3. ชัยบาดาล
    1,253.00
    17
    136
    1
    -
    16
    96
    4. ท่าวุ้ง
    242.829
    11
    128
    2
    -
    10
    15
    5. บ้านหมี่
    585.697
    21
    157
    1
    -
    20
    31
    6. พัฒนานิคม
    959.151
    9
    86
    2
    -
    9
    46
    7. ท่าหลวง
    538.865
    6
    45
    1
    -
    5
    78
    8. สระโบสถ์
    304.605
    5
    46
    1
    -
    3
    64
    9. โคกเจริญ
    317.140
    6
    53
    -
    -
    5
    77
    10. ลำสนธิ
    447.000
    6
    48
    -
    -
    6
    123
    11. หนองม่วง
    445.503
    6
    66
    1
    -
    6
    57
    รวม
    6,641.860
    122
    1,126
    13
    1
    112
    -

    ที่มา : ที่ทำการปกครองจังหวัดลพบุรี 
       
    4. สภาพทางเศรษฐกิจและสังคม
         สภาพทางเศรษฐกิจ ประชากรส่วนใหญ่ของจังหวัดลพบุรีประกอบอาชีพด้านเกษตรกรรม ทำนา ทำไร่ แต่มีแนวโน้มพัฒนาด้านเศรษฐกิจเป็นอุตสาหกรรมมากขึ้น มีการตั้งโรงงานผลิตชิ้นส่วนคอมพิวเตอร์และอิเล็กทรอนิกส์ อุตสาหกรรมแปรรูปการเกษตร เช่นโรงงานผลิตเมล็ดพันธุ์พืชและอบ เมล็ดพันธุ์พืช โรงงานผลิตอาหารสัตว์ โรงงานผลิตน้ำตาลทรายขาว โรงงานฆ่าและชำแหละไก่ โรงงานฟักไข่ ทำให้ประชากรมีแนวโน้มเปลี่ยนจากเกษตรกรเป็นอาชีพรับจ้างมากขึ้น แต่อย่างไรก็ตามอาชีพเกษตรกร ยังนับเป็นอาชีพพื้นฐานของจังหวัดลพบุรีอยู่ต่อไป
              
         สภาพทางสังคมจังหวัดลพบุรีเป็นจังหวัดที่มีบริการด้านการศึกษาระดับดีพอสมควรมีสถานศึกษาตั้งแต่ระดับอนุบาลถึงระดับปริญญาตรี จำนวน 482 แห่ง ส่วนมากอยู่ในเขตอำเภอเมือง อัตราส่วนครูต่อนักเรียนโดยเฉลี่ยเท่ากับ 1: 18 คน มีสถานบริการด้านสาธารณสุข ภายใต้ความรับผิดชอบของภาครัฐและเอกชนจำนวน 15 แห่ง จำนวน 1533 เตียง กระจายตามอำเภอต่างๆ แต่ส่วนมากจะอยู่ในเขตอำเภอเมือง มีสถานีอนามัย 127 แห่ง คลินิกแพทย์ 67 แห่ง แต่ด้านสาธารณสุขยังมีปัญหาด้านการขาดแคลนบุคลากรสาธารณสุขและเครื่องมืออุปกรณ์ การแพทย์ยังไม่เพียงพอโดยเฉพาะในพื้นที่ห่างไกล ด้านบริการไฟฟ้า มีบริการทั่วถึงทุกหมู่บ้านบริการน้ำประปาและโทรศัพท์เพียงพอแก่ความต้องการปัญหาด้านความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินมีคดีอาชญากรรมที่เกิดขึ้นค่อนข้างสูงคือคดีเกี่ยวกับประทุษร้ายต่อชีวิตเพศ ทรัพย์สิน และปัญหายาเสพติดที่แพร่ระบาดมากที่สุดคือ แอมเฟตตามีน หรือ"ยาบ้า" ซึ่งแพร่ระบาดในทุกเขตอำเภอในกลุ่มนักเรียน นักศึกษา ผู้ขับขี่รถบรรทุก และเกษตรกรผู้ใช้แรงงานในไร่